خبرنگاری در رادیو و تلویزیون
۶ مهر ۱۳۸۹
حرفه خبرنگاری رادیو و تلویزیون به تواناییها و مهارتهای خاصی نیاز دارد، از این رو کسب این مهارتها و دست یافتن به فنون و شیوههای ارتباطی با تلاش فردی و استفاده مناسب از فرصتها امکانپذیر است و برای تربیت خبرنگار رادیو و تلویزیون، گذراندن مراحلی ضروری است؛ آن هم در صورتی که خبرنگار ویژگیهای خبرنگاری را دارا باشد.
مرحله اول: کار در تحریریه خبر
افرادی که معیارهای حرفه خبرنگاری را دارند و جذب رسانه میشوند ضرورت دارد بین یک تا دو سال در تحریر خبر کار کنند تا با تنظیم خبر، ویژگیهای خبر رادیو و تلویزیون، ساختار خبر رادیو و تلویزیون، مفاهیم و اصطلاحات رایج در حوزههای خبری، شیوههای برقراری ارتباط، وظایف، فعالیتها و اهداف رسانه و شناخت نیاز مخاطبان به خوبی آشنا شوند.
همزمان با کار در تحریریه خبر، خبرنگار میتواند به همراه خبرنگاران با تجربه و کارآزموده در صحنه رویدادها، خبر مکتوب تهیه و ارسال کند و نتایج کار خود را در معرض قضاوت سردبیران و دیگر خبرنگاران قرار دهد.
مرحله دوم: خبرنگاری رادیو
خبرنگاران رادیو معمولاً از بین خبرنگارانی که با شیوههای تهیه و تنظیم خبر مکتوب به خوبی آشنا شدهاند، انتخاب میشوند و آموزش این مرحله را به مدت یک تا دو سال در گروههای خبر رادیو سپری میکنند. در این مدت خبرنگاران به مهارتهای توانایی در گفتن، توصیف پدیدهها، ادای کلمات، قدرت بداهه گویی و سرعت در بیان مطالب دست مییابند و با شیوههای استفاده از صدا، موسیقی، افکت، سرود، کلام، ساخت خبر و رادیو و نیازهای مخاطبان آن به خوبی آشنا میشوند.
شغل خبرنگاری از جمله شغلهایی است که به تمرین فراوان نیاز دارد. تهیه خبر سر صحنه و توصیف رویدادها، ممارست و تبحر فراوان میخواهد. با عنایت به این که این شغل با استرس فراوان ناشی از محدودیتها و قید و بندهای محیط گزارش و اضطراب درونی و اضطراب ناشی از چگونگی نتیجه کار همراه است، از این رو خبرنگاران با دشواریهای گوناگون مواجه هستند. اما با درایت میتوانند سد این دشواریها را بشکنند و تهیه گزارش را سهل و آسان سازند.خبرنگارانی که در مرحله تهیه خبر مکتوب موفق هستند و در تنظیم آن حاذق و چیره دست شدهاند، به هنگام کار در گروههای خبر رادیو پس از کسب آموزشهای لازم باید اندوختههای خود را درحضور استادان زبردست عرضه کنند؛ این کار به این شکل امکانپذیر است که رسانهها میتوانند با دایر کردن کارگاههای آموزشی، شیوههای تهیه و ارسال گزارش خبری را به طور عملی به خبرنگاران آموزش دهند.در این مرحله هر چقدر تعداد خبرنگاران کمتر باشد، امکان بهره گرفتن از آموزش بیشتر است. در کارگاه آموزشی نقاط قوت و ضعف خبرنگاران به وضوح مشخص میشود و سردبیران میتوانند برای استمرار نقاط قوت و جبران نقاط ضعف چاره اندیشی کنند. از جمله موارد دیگری که در کارگاه آموزشی قابل بررسی است، نمونه فعالیت و کار خبرنگاران است که به خوبی میتوان آنها را نقد و بررسی کرد.
همزمان با بر پایی کارگاههای آموزشی، برگزاری کلاسهای تئوری در زمینههای مختلف نیز ضرورت دارد؛ خبرنگاری رادیو در مقایسه با تلویزیون هزینه کمتری دارد و تهیه خبر رادیو به نیروی انسانی کمتری نیاز دارد و مراحل کار پیچیده نیست. خبرنگاران باید تهیه خبرهای رادیویی را نه تنها در محیط کار، بلکه در منزل نیز تمرین کنند تا تسلط بیشتری برای ارائه خبر پیدا کنند.
خـبرنگارانی مـوفق خواهـند بود کـه در پایان این مرحله قادر باشند وضعیت صحنه رویـداد را با عبـارات و کلـمات مناسب توصیف کنند و شنونده را قادر به درک محیط گزارش و وقـایع آن کنند.
از جمله مواردی که یک چـهره موفق از خبرنگار نشان میدهد؛ بیان محاورهای مطالب، خطا نداشتن در گفتار، لحن دلـنشین، تکیه بر نقاط جـذاب و شنیدنی و پرهیز از موارد غیر جذاب است.
مرحله سوم: خبرنگاری تلویزیونی
خبرنگاران تلویزیون معمولاً از بین کسانی که امتحان خود را به خوبی در تهیه گزارشهای خبری رادیو پس دادهاند، انتخاب میشوند.این خبرنگاران در کارگاه آموزشی خبر تلویزیون، زیر نظر متخصصان صدا و تصویر با شیوههای خبر تلویزیون و گزارشگری آن آشنا میشوند.کارگاه آموزشی خبر تلویزیون، فرصتهای زیادی را برای انجام کار عملی خبرنگاری، به منظور آموزش و متبلور کردن تواناییهای بالقوه خبرنگاران ایجاد میکند و در آن شیوههای خبرنگاری به آنان آموزش داده میشود.
خبرنگاران معمولاً دوره دستیابی خبرنگاری رادیو و تلویزیون را لااقل باید در مدت سه سال طی کنند تا قادر به کسب مهارتهای خبرنگاری شوند.آنان باید فعالیتهای خود از پخشهای خبری کم اهمیتتر شروع کنند. برپایی کلاسهای تئوری در زمینه زیباییشناسی، کاربرد جلوههای صوتی و تصویری در خبر تلویزیون، آشنایی با تدوین تصاویر، شیوههای نگارش خبر تلویزیون، فنون خبرنگاری تلویزیون، چگونگی استفاده از منابع آرشیوی در خبر تلویزیون و شیوههای تهیه و تولید خبر در رسانههای خبری جهان، از جمله مواردی است که توانایی و مهارت خبرنگار را افزایش میدهد. خبرنگارانی که بین یک تا دو سال دوره آموزشی خبر تلویزیون را فرا گیرند و همزمان تحت نظر خبرنگارانی با تجربه خبر تلویزیونی تهیه کنند، به نحو شایستهای قادر به تهیه، تنظیم و ارسال خبر تلویزیونی میشوند. از این رو مدیران رادیو و تلویزیون در تهیه منابع انسانی مورد نیاز خود باید برنامههای مدونی تهیه کنند و به اجرا گذارند تا هیچ وقت با مشکل کمبود نیرو مواجه نشوند.
ویژگی گروه خبری تلویزیونی
« گزارشگری برای روزنامه یک کار فردی است. نوشتن نیز یک فعالیت انفرادی است؛ معادل آنها در تلویزیون، فعالیتهای گروهی هستند که به تنهایی معنایی ندارند. دارنده نوعی مهارت و خبرگی، باید کم و بیش از سایر مهارتها نیز مطلع بوده و به نوعی تکمیل کننده آنها باشد». (تیرل رابرت، ژورنالیسم تلویزیونی، ۵۰) گروه خبری معمولاً از خبرنگار، تصویربردار، دستیار تصویربردار و صدابردار تشکیل میشود که بر حسب مورد ممکن است بعضی از عوامل در تهیه برنامه نقش نداشته باشند.
خبرنگار؛ تهیه کننده برنامه، مسئول گروه خبر و راوی رویداد است و در بطن رویدادها وقایعنگاری میکند. «تصویربردار یا فیلمبردار فردی است که ضمن شناخت کیفیت هنری نور و کمپوزیسیون، با کاربرد وسایل و دستگاههای فیلمبرداری آشنایی کامل دارد. یک فیلمبردار خبری به استعداد، دانش عمومی مسیع، ثبات روحیه، قدرت بدنی، برخورد اجتماعی، علاقه به کارهای مکانیکی، پشتکار، شجاعت، تخیل، حساسیت، استقامت روحی و روحیه شاد نیاز دارد». (همان جا، ۱۵۲،۸۲)
«صدابردار فردی است که ضمن شناخت کیفیت هنری صدا با کاربرد وسایل و دستگاههای صوتی آشنایی کامل داشته باشد». (همان جا، ۴۸)
دستیار تصویربردار فردی است که شناخت کافی از وسایل مربوط به نورپردازی و استفاده از تجهیزات جانبی تصویربرداری دارد و تصویربردار را در ادای وظایف یاری میدهد.
تجهیزات گروه خبر شامل دوربین و متعلقات، سه پایه دوربین، انواع میکروفن (دستی، یقهای و ثابت)، ضبط صوت صدابرداری و خبرنگاری و تجهیزات ارسال خبر است.
اعضای گروه خبر متناسب با تواناییهایشان انتخاب میشوند. پس از انتخاب اعضاء مسئله مهم هماهنگی بین آنهاست. اعضای گروه در واقع به منزله یک تیماند و به مانند یک مسابقه فوتبال که هماهنگی و همدلی بین اعضای تیم ضروری است در این جا نیز همکاری همه جانبه اعضای تیم اجتنابناپذیر است. تنها آشنایی اعضای تیم با یکدیگر کافی نیست و به هماهنگیهای قویتری نیاز دارد، زیرا هر خبر نیز ویژگی خاص خود را دارد.
ضرورت دارد خبرنگار برای پرهیز از دوباره کاری و به حداقل رساندن نقایص فعالیتهای اعضای گروه، هماهنگی مقدماتی را برای توجیه آنها انجام دهد.او در اولین و کوتاهترین فرصت ممکن، عقیده خود را با اعضای گروه در میان میگذارد و این موجب افزایش سرعت در اجرای کار و کاهش هزینه و نقایص کار میشود؛ در غیر این صورت او با معضلات متعددی که هزینه بر خواهند بود، مواجه خواهد شد. در میان گذاشتن موضوع با اعضای گروه، آنها را وادار میکند تا درباره موضوع به خوبی فکر کنند.
معمولاً فهرستی از نماهای تصویری مورد نظر خود را به تصویر بردار ارائه میدهند. این کار پس از حضور گروه خبری در صحنه رویداد انجام میشود. هر چقدر صورت مسئله برای خبرنگار و اعضای گروه شفاف و واضح باشد، امکان تهیه گزارش دقیقتر است.
تصویربردار بر اساس سناریو از پیش تعیین شده از سوی خبرنگار، کار تصویربرداری موضوع خبر را انجام میدهد و در واقع او نیز راوی تصویری رویداد است. تصویربردار با شاتها و فریمها و صحنههای مختلفی که از صحنه حادثه میگیرد خبر را مستند میکند؛ از این رو هماهنگی بین خبرنگار و تصویربردار، بیش از هر زمان الزامی است.
اندازه شاتها و فریمهای یک برنامه خبری، به ماهیت موضوع و هدف خبرنگار مرتبط است.اگر در متن خبر خبرنگار، بر مواردی تأکید شده است، باید این موارد را نیز در تصویر خود نشان دهد؛ از این رو تصویربردار باید به طور کامل در جریان سناریو و داستان خبر قرار گیرد تا بتواند همپای خبرنگار نقش خود را به خوبی ایفا کند.
خبرنگار در صحنه گزارش به واقعیاتی دست پیدا میکند که در تکمیل سناریوی از قبل برنامهریزی شده او مؤثر و ممکن است به تکمیل یا اصلاح برنامه او بینجامد؛ از این رو متناسب با آخرین اطلاعات صحنه رویداد، راه کارهای کلی را برای تهیه تصاویر به تصویربردار ارائه میکند.
اصول فنی تصویربرداری و زاویه انتخاب تصاویر و حالات ایستادن و استقرار دوربین به عهده تصویربردار است.
گروههای خبرنگاری
در عصر حاضر –موسوم به عصر ارتباطات –دامنه دانش و اطلاعات بشری بسیار گسترده است و امکان آگاهی از تمام آنها برای هیچ فردی میسر نیست؛ از این رو برای شناخت و تسلط زیاد خبرنگاران در رسانهها تشکیل شده است که معمولاً در موضوعهای مشخص به این شرح کار میکنند:
گروه سیاسی، گروه اجتماعی، گروه اقتصادی، گروه فرهنگی و هنری و گروه ورزشی
حوزههای فعالیت خبرنگاران متناسب با نوع فعالیت این گروهها مشخص میشوند. مثلاً کلیه ادارات، سازمانها و نهادهایی که کار و نوع فعالیت آنها اقتصادی است، در گروه اقتصادی دستهبندی میشوند.پوشش اخبار وقایع این حوزهها مهم است؛ از این رو پوشش اخبار هر حوزه به یک خبرنگار واگذار میشود. انتخاب خبرنگار برای یک حوزه خاص، به تواناییهای تخصصی و فردی خبرنگار و علاقهمندی او به نوع کار متناسب با ویژگیهای حوزه خبری بستگی دارد.
حوزه بندی خبری مزایا و معایبی دارد که مهمترین آنها به این شرح است:
مزایای حوزهبندی
۱- آشنایی خوب خبرنگار با ویژگیهای حوزه خبری
۲- تهیه آرشیو شخصی از اطلاعات حوزه خبری
۳- آشنایی خبرنگار با محیط حوزه و مسئولان و شرح وظایف آنها
۴- آشنایی با خلق و خوی مدیران
۵- آشنایی با راه کارهای ارتباط با هر فرد مسئول
آفات حوزهبندی
۱- خبرنگار عامل حوزه خبری میشود.
۲- خبرنگار به خبرنویس تبدیل میشود.
۳- از نوآوری در خبر کاسته میشود.
۴- با مسائل حوزه، انتقادی برخورد نمیشود.
متناسب با خط مشی و گستردگی دامنه کار، اگر رسانه در انجام امور خود سیاست تبلیغی را در پیش بگیرد، شیوه حوزه بندی پسندیده است. در نظامهایی که دولت در رسانه نفوذ فوقالعاده و گسترده دارد، از شیوههای تبلیغی استفاده میشود و خبر شکل تبلیغی به خود میگیرد. اگر خطمشی رسانه طرح مسائل به شکل واقعی باشد از خبرنگاران متعددی در یک حوزه کاری برای طرح مسائل استفاده میشود. این گونه رسانهها باید منابع اطلاعات قوی و بانک اطلاعات مناسب داشته باشند تا بتوانند در مواقع ضروری خبرنگاران را از نظر اطلاعاتی به خوبی تغذیه کنند. در هر حال به علت گسترده بودن دامنه کار بهتر است که فعالیتهای خبرنگاران حوزهبندی و به آفات و معایب آن نیز توجه جدی شود.
خبرنگاران باید تلاش کنند.در حوزه خبری ابتکار عمل را در دست گیرند و به صورت عامل سازمانها در نیایند.خبرهای ارسالی سازمانها معمولاً بر اساس مصالح خود سازمان تهیه میشود و رویکرد آن به زوایای مثبت کار توجه دارد و بیشتر به منظور تبلیغات تهیه شده است، در حالی که اگر خبرنگار ابتکار عمل را در دست داشته باشد میتوانند به عمق قضایا دست پیدا کند.
از این رو خبرنگاران باید شناخت بسیار مناسب از بخشهای حوزه فعالیت خود داشته باشند و به طور مستمر با آنان در ارتباط باشند تا بتوانند راوی شایسته وقایع باشند. این موضوع از زاویه دیگری نیز قابل بیان است و آن این که شناخت مناسب حوزه موجب میشود خبرنگار از انتشار خبر غیر واقعی جلوگیری کند.
.
